Chủ Tịch Hồ Chí Minh » Giáo dục » “Đánh thức tiềm lực” và ẩn ý của người ra đề?

(Giáo dục) - Kỳ thi THPT Quốc gia 2018 đã khép lại, song dư luận về đề thi môn Ngữ văn vẫn còn chưa nguôi nóng. Đặc biệt, phần câu hỏi nghị luận về đánh thức tiềm lực quốc gia qua bài thơ cùng tên của nhà thơ Nguyễn Duy đã gợi lên nhiều điều suy ngẫm. 

Được biết, Nguyễn Duy bắt đầu làm thơ từ khi vẫn còn là một học sinh cấp 3 Lam Sơn, Thanh Hóa. Lớn lên trong hoàn cảnh đất nước còn chìm trong khói lửa chiến tranh, ông không chỉ sẵn sàng cầm súng xông pha khắp các chiến trường Bắc – Nam mà còn thổi hồn cuộc sống cùng những trăn trở, thôi thúc về sự đổi mới vào trong từng câu chữ, vần thơ.

Từ hiện thực xã hội Việt Nam những năm sau giải phóng (1975), chẳng đặng đừng khi nhìn cảnh xóm làng tiêu điều, nhiều gia đình ly tán, lương thực thiếu hụt trầm trọng, người ăn xin la liệt khắp các ngã đường… người cựu binh thương đến nhão lòng. Rồi ông trăn trở, day dứt về tài nguyên, khoáng sản của đất nước, về sự đồng lòng của cả dân tộc. Cứ thế bài thơ “Đánh thức tiềm lực” được thành nét thành hình, 206 câu thơ đau đáu nỗi lòng tuôn trào, đằng đẵng suốt 2 năm ròng.

 Bài thơ Đánh thức tiềm lực của nhà thơ Nguyễn Duy được đưa vào đề thi quốc gia cho các bạn trẻ tuổi 18 khiến nhiều người mừng vui vì cho rằng đề thi sẽ khơi gợi tinh thần công dân

Bài thơ Đánh thức tiềm lực của nhà thơ Nguyễn Duy được đưa vào đề thi quốc gia cho các bạn trẻ tuổi 18 khiến nhiều người mừng vui vì cho thấy đề thi sẽ khơi gợi tinh thần công dân

Không chỉ phản ánh hiện thực xã hội đương thời, “Đánh thức tiềm lực” còn là bài thơ gắn liền với chính khách có tư tưởng đổi mới – Võ Văn Kiệt. Trong tùy bút “Hành trình thơ – Đánh thức tiềm lực” nhà thơ Nguyễn Duy kể, trong một cuộc gặp vào đầu thu năm 1982 với ông Võ Văn Kiệt, ông đã mạo muội đọc cho ông Sáu Dân nghe bài thơ (khi đó mới viết xong chưa được công bố). Tưởng đâu nghe xong ông Sáu sẽ rất tức giận, nhưng không…ông im lặng chốc lát rồi chậm rãi: “Nặng lắm, nhưng chịu được… Nếu kể về cái tiêu cực thì tôi kể một tuần lễ không hết. Còn nếu kể về cái tích cực thì tôi kể một tháng cũng không hết. Nhưng vấn đề ở đây không phải là chống tiêu cực hay biểu dương tích cực. Vấn đề ở đây là con người, là văn hóa. Con người có thức dậy thì đất đai mới thức dậy được…“.

Buổi gặp đó, cùng những chia sẻ rất chân thành, cởi mở của ông Sáu Dân tác giả đã mạnh dạn đem bài thơ đi đọc và phổ biến ở nhiều nơi. Nhưng cũng phải tới năm 1987, một năm sau Đổi mới, bài thơ “Đánh thức tiềm lực” mới được chính thức đăng nguyên văn trên báo Tuổi Trẻ, và được phát hành khắp trong nước và ngoài nước. Đó cũng là năm bài thơ được đàng hoàng in trong tập thơ Mẹ và em cùng với bài viết “Đi tìm tiềm lực trong thơ Nguyễn Duy” của nhà văn Nguyễn Quang Sáng. Và nay, sau hơn 30 năm, “tiềm lực đất nước” trong những vần thơ ấy vẫn chạm tới những trăn trở suy ngẫm của con người thời hiện đại, và nó một lần nữa được “đánh thức” qua đề thi môn Văn vừa qua.

Có nhiều ý kiến tranh luận về đề thi Ngữ văn này, chứng tỏ bản thân nó đã là một sự mới mẻ, một sự khác biệt, cái mà chúng ta đang rất cần trong giáo dục. Không áp đặt một chiều, mà gợi mở, tự do sáng tạo, tự do cảm nhận và tự do trình bày suy nghĩ của mình. Cũng giống như chia sẻ của nhà văn Phạm Xuân Nguyên: “Việc lựa chọn một tác phẩm đầy tính phản biện của nhà thơ Nguyễn Duy đã thể hiện tính phản biện, tinh thần cởi mở của chính những người ra đề. Họ hướng đến sự phản biện, tư duy độc lập đối với học sinh”.

Ngoài ra, đặt vấn đề tiềm lực đất nước qua bài thơ của Nguyễn Duy – người từng vinh dự được nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật vào năm 2007, để giới trẻ viết về nó thể hiện ẩn ý của người ra đề: ca ngợi tiềm lực, tài nguyên của đất nước chính là khơi gợi cho giới trẻ tình yêu Tổ quốc, yêu đất nước. Mà tình yêu đất nước trước hết phải bắt đầu từ việc bảo vệ chủ quyền và độc lập lãnh thổ. Sau đó sẽ đến việc đánh thức tiềm lực đất nước. Đánh thức không chỉ là khai thác đúng, khai thác tiềm lực đất nước một cách hiệu quả mà phải bảo vệ, giữ gìn và sử dụng đúng những tiềm lực mà đất nước đang có. Đây là điều hết sức cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Và Ths Hồ Hoài Khanh nhận định: “Chọn chủ đề đánh thức tiềm lực của đất nước để đưa vào đề thi môn văn THPT quốc gia năm nay thực sự rất ý nghĩa“.

Hoàng Nguyên

Đưa “tiềm lực đất nước” vào đề thi Văn là tín hiệu tích cực

Đưa “tiềm lực đất nước” vào đề thi Văn là tín hiệu tích cực

Từ xưa đến nay, hễ cứ nói đề thi Văn là nhắc đến chuyện trăng, sao, mây, gió… Phân tích thơ toàn bàn về cái đẹp của thiên nhiên, tình nghĩa con người. Song, có thể thấy, đề thi Văn năm nay...
Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@chutichhochiminh.net
Xem thêm: