Chủ Tịch Hồ Chí Minh » Giáo dục » Xu thế tất yếu buộc Đại học Việt Nam phải “chuyển mình”!

(Giáo dục) - Nếu không được trao quyền tự chủ thì các trường đại học sẽ trì trệ, ỉ lại, dựa dẫm vào bao cấp của Nhà nước, và do đó không có động lực để phấn đấu tự khẳng định mình trong cuộc cạnh tranh trên thị trường giáo dục đại học, khó đứng vững và có thể bị sàng lọc.

Với tầm quan trọng của vấn đề tự chủ trong giáo dục đại học, mới đây Liên hiệp các Hội Khoa học – Kỹ thuật Việt Nam đã tổ chức Diễn đàn khoa học “Tự chủ trong giáo dục Đại học – những vấn đề đặt ra” và đã nhận được những đóng góp ý kiến rất tâm huyết của các chuyên gia giáo dục.

Tự chủ đại học là tất yếu

Tự chủ đại học – xu hướng chung của các nước

Theo Hiệp hội Quốc tế các trường Đại học, tự chủ đại học là việc trường đại học được cho phép tự do cần thiết, không có sự can thiệp của bên ngoài trong việc sắp xếp tổ chức và điều hành nội bộ cũng như phân bổ trong nội bộ nguồn tài chính và tạo thêm thu nhập từ các nguồn ngoài phần cấp phát của Nhà nước; tự do trong việc tuyển dụng nhân lực và bố trí điều kiện làm việc cho họ; và tự do trong việc điều hành giảng dạy và nghiên cứu.

Trên thế giới cho thấy, không có một Nhà nước nào có thể tự giải quyết nổi kinh phí giáo dục đào tạo của đất nước mình bằng ngân sách Nhà nước mà phải tự tìm đến phương thức các nguồn bổ sung từ xã hội. Một trong các phương thức đó là tổ chức các trường tư thục.

Từ hàng trăm năm trước, nước Mỹ đã có truyền thống “cho -tặng” trong hoạt động giáo dục, đặc biệt là giáo dục Đại học. Hầu hết các Đại học, trong đó là các Đại học tư thục không vì lợi nhuận thì sẽ có các nguồn “cho – tặng” lớn.

Ở Mỹ, tỷ lệ trường Đại học tư thục phi lợi nhuận chiếm phần lớn và hầu hết trong số này là các trường Đại học danh tiếng hàng đầu của Mỹ. Đại học Harvard nổi tiếng ở thành phố Cambridge, bang Massachusetts ở Mỹ, là thành viên của Liên đoàn Ivy League – nhóm “Các trường Đại học xuất chúng nhất nước Mỹ” là một viện Đại học Nghiên cứu tư thục..v..v.

Đến lúc chúng ta phải mạnh dạn “chuyển mình”?

Thời gian vừa qua, Đảng và Nhà nước rất quan tâm tới vấn đề tự chủ đại học. Quyền tự chủ của trường đại học được ghi nhận từ năm 2005 trong Luật Giáo dục với các nội dung tự chủ tương tự như ở các nước phát triển. Năm 2005, Bộ giáo dục đã thí điểm tự chủ 4 trường đại học là Đại học Ngoại thương, Đại học Kinh tế quốc dân, Đại học Ngoại ngữ, Đại học Kinh tế TP.HCM nhưng không được như kỳ vọng.

Tự chủ đại học ở Việt Nam mới chỉ thành công về học thuật, còn các vấn đề khác còn nhiều điều phải suy nghĩ

Về sau, nhiều văn bản chính sách khác tiếp tục tái khẳng định các nội dung tự chủ đại học. Có thể kể đến như: Luật Giáo dục Đại học 2012; Nghị quyết số 77/NQ-CP ngày 24/10/2014 cuả Chính phủ về thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập giai đoạn 2014-2017; Nghị định số 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập; và nhiều chính sách, văn bản hướng dẫn khác.

Theo nhiều chuyên gia giáo dục: “Đại học muốn phát triển phải được tự chủ. Tự chủ Đại học theo ông gồm 4 nội dung tối quan trọng gồm: Tự chủ Tổ chức – quản trị; Tự chủ về nhân sự; Tự chủ về tài chính và Tự chủ về học thuật”. 4 nội dung về tự chủ Đại học nói trên đã được đề cập ít nhiều trong Luật Giáo dục Đại học.

Tuy nhiên, các quy định được đề cập không thể hiện rõ quyền tự chủ, tự quyết của các cơ sở giáo dục Đại học mà lại được bao trùm lên bởi quyền của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, các Bộ ngành có liên quan, các Chính quyền cấp tỉnh, thành, địa phong tham gia giám sát hoạt động giáo dục.

PGS.TS Đỗ Văn Dũng – Hiệu trưởng trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TPHCM trăn trở: “Tự chủ hiện nay rất nửa vời, làm gì mà lát cái sàn cũng phải xin phép bộ chủ quản, chẳng khác gì người dân xây cái chuồng heo cũng phải ra chính quyền xin phép. Và cái thành công nhất của tự chủ đại học hiện nay là tự chủ về mặt học thuật còn những vấn đề khác thì đang rất chồng chéo”.

Trường đại học thực hiện quyền tự chủ phải gắn với tự chịu trách nhiệm trước cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp; trước pháp luật; trước cộng đồng xã hội; và với chính nhà trường về các mặt liên quan đến phạm vi được trao quyền tự chủ, trong đó hoạt động đào tạo chất lượng cao, có ảnh hưởng xã hội, có giá trị cho xã hội phải là ưu tiên.

Nói cách khác, tự chủ và tự chịu trách nhiệm của trường đại học là hai mặt luôn đi đôi với nhau trong một cơ chế thống nhất. Quyền tự chủ, khi thực hiện với tính tự chịu trách nhiệm phải dẫn đến việc nâng cao chất lượng hoạt động của trường đại học, còn nếu không dẫn đến điều này, thì có thể khẳng định là quyền tự chủ đó đã bị lạm dụng.

Liên quan đến vấn đề tự chủ đại học, Phó thủ tướng Vũ Đức Đam từng nói: “Từ năm 2015 đến nay, 23 trường đại học thí điểm tự chủ và đến nay các trường đại học mong muốn Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Giáo dục đại học được thông qua để chính thức thực hiện tự chủ. Đây sẽ là một chuyển biến mang tính lịch sử”.

Vấn đề ở chỗ, không dễ gì để chúng ta thực hiện thành công mô hình tự chủ. Bởi vì Bộ Giáo dục và Đào tạo – cơ quan chủ quản (các bộ chuyên ngành và UBND các tỉnh) không muốn bỏ quyền quản lý đối với các trường đại học. Bản thân lãnh đạo nhiều trường đại học vẫn muốn duy trì cơ chế bao cấp bình quân từ ngân sách Nhà nước.

Bên cạnh đó là từ người học và xã hội không muốn thay đổi, mà biểu hiện rõ nhất là học phổ thông rất vất vả nhưng khi vào đại học thì “xả hơi”, chắc chắn tốt nghiệp. Mặt khác là do nhiều trường đại học của Việt Nam chưa đủ năng lực để thực hiện tự chủ.

Dẫu sao đi nữa, trao quyền tự chủ là để trường đại học vận hành tốt hơn khi họ được nắm vận mệnh của mình. Tự chủ sẽ tạo động lực cho trường đại học phát huy mọi khả năng, năng lực nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong hoạt động. Đồng thời cũng làm tăng tính cạnh tranh giữa các trường đại học, tạo điều kiện để đa dạng hóa các hoạt động đào tạo.

Và hơn hết, nó đang là xu thế tất yếu, là yêu cầu buộc chúng ta phải thích nghi, thực hiện và “chuyển mình” cho phù hợp.

(Theo Bút Danh)

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@chutichhochiminh.net
Xem thêm: